Achtergrond en Q&A
De Statenvertaling, een kostbaar geschenk
De Statenvertaling heeft de liefde van veel kerken en kerkleden. Het is de vertaling waarin de Bijbel al vele eeuwen tot de harten van velen heeft gesproken, en is het middel geweest tot bekering, geloof en onderwijs. De kerk heeft haar ontvangen in een periode van grote bloei en een hoge stand van theologische kennis. De Statenvertaling is bovendien van invloed geweest op de ontwikkeling van de Nederlandse taal. Om al die redenen is de Statenvertaling een kostbaar geschenk.
Aanpassingen van spelling en woordenschat
Het Nederlands is in de loop van de eeuwen ingrijpend veranderd. In de negentiende eeuw kwam er een gestandaardiseerde spelling. Aanpassing van de aloude spelling van de Statenvertaling volgde. Initiatief hiervoor werd genomen door een interkerkelijk, particulier initiatief. De commissie stelde een vergaande aanpassing van de spelling voor, met behoud van de vertaling. Die aanpassing vormde een breuk met de spelling die vanaf 1637 werd gehanteerd (‘ende’ werd ‘en’; ‘hy’ werd ‘hij’ enzovoort). Ook werden verouderde woorden door synoniemen vervangen (bijvoorbeeld ‘wyf’ werd ‘vrouw’). Dit leidde in 1886 tot een tekst die in overeenstemming was met de toenmalige spellingscriteria en woordenschat.
De Statenvertaling 1886
Het is deze tekst die de basis vormt van de tekstversie waarin de Statenvertaling van 1886 tot nu meestal verscheen. Nieuwe aanpassingen van de Nederlandse spelling, zoals die van 1946/47, werden gedeeltelijk doorgevoerd in de Statenvertaling (‘groote’ werd ‘grote’), maar in hoofdlijnen bleef de Statenvertaling de negentiende-eeuwse spelling en woordenschat volgen.
Taalkloof
Aanpassen van de spellingskeuze bij een bestaande Bijbelvertaling is een ingrijpende beslissing. Daarbij zijn er twee mogelijkheden. De eerste is om taalontwikkeling en vertaling te ontkoppelen. Die keuze is in de meeste twintigste-eeuwse uitgaven van de Statenvertaling gemaakt. Naarmate de taal zich verder ontwikkelt, ontstaat een taalkloof tussen het algemeen aanvaard Nederlands en dat van de Statenvertaling. Als bovendien de ontlezing toeneemt, wordt het met name voor jongeren steeds moeilijker de Statenvertaling te lezen en te begrijpen.
Aansluiting bij hedendaags Nederlands
De andere keuze is aanpassing van de Statenvertaling aan de spelling en de woordenschat van het hedendaags Nederlands. Dat vraagt om wijsheid en voorzichtigheid. Bij aanpassing van het taalkleed moeten vertrouwde uitdrukkingen zo mogelijk behouden blijven.
Verantwoordelijkheid
Kerken, opvoeders en uitgevers hebben op verschillende manieren een grote verantwoordelijkheid ten aanzien van de verstaanbaarheid van Gods Woord. Met het project Statenvertaling 2027 is het inititief genomen om te komen tot een aangepaste Statenvertaling, in toegankelijker Nederlands.
Uitgangspunten project Statenvertaling 2027
Vertrekpunt voor een bij de tijd brengen van de Statenvertaling 1886:
- Gezien de ontwikkelingen in de Nederlandse taal brengt de liefde voor de Statenvertaling de noodzaak met zich mee deze verstaanbaar te maken of te houden voor (jonge) lezers van nu.
- Bij het verstaanbaar maken of houden van de Statenvertaling dienen de principes en vertaalkeuzes van de Statenvertalers gerespecteerd te worden.
- Het voorgaande brengt bovendien met zich mee dat ruim en royaal aan verstaanbaarheid wordt gewerkt.
Voorstel voor richtlijnen
- Het project beperkt zich tot het verstaanbaar maken van de tekst van de Statenvertaling.
- Naamvallen worden vervangen, met uitzondering van:
- Staande uitdrukkingen als de ‘vreze des HEEREN’ of ‘de heerlijkheid des HEEREN’;
- Regelmatig in de Statenvertaling gebruikte namen van Gods Zoon, als ‘Zoon des Mensen’.
- Aanvoegende wijs wordt vervangen, met uitzondering van staande uitdrukkingen als ‘ere zij God’. Werkwoordsvormen die niet of minder gangbaar zijn, worden eveneens vervangen (zoals ‘zeide’ en ‘komende’).
- Woorden die volgens de Van Dale niet meer gangbaar zijn, worden vervangen: ‘berderen’, ‘gewrocht’, e.d.
- Geen aanpassing op basis van nieuwe exegetische of tekstkritische inzichten.
Q&A
Initiatief
Gijs Willem Sloof en Bart Jan Spruyt zijn de initiatiefnemers van het eerste uur. Het afgelopen jaar zijn enkele tientallen vertegenwoordigers uit de gereformeerde gezindte op de hoogte gebracht van het initiatief, de eerste resultaten en gevraagd om reactie. Het overgrote deel van de reacties zijn opbouwend en positief.
Er is een groeiende taalkloof tussen het huidige Nederlands en de taal van de Statenvertaling en de leesvaardigheid onder met name jongeren neemt af. Dat heeft directe gevolgen voor de verstaanbaarheid van de Bijbel. De initiatiefnemers van het project Statenvertaling 2027 achten verdergaande modernisering nodig voor leesbaarheid van de Statenvertaling bij huidige en nieuwe generaties. Taal ontwikkelt zich en in onze beleving dient een Bijbelvertaling daarbij aansluiting te houden. Dat willen we uiteraard doen met respect voor het goede wat de Statenvertaling gegeven heeft én geeft.
Er is een begeleidingscommissie in oprichting met vertegenwoordigers uit de gereformeerde gezindte. Deze commissie bestaat uit theologen en taalkundigen. Naast de begeleidingscommissie is er gedurende het proces een groep meelezers actief.
GBS
Qua uitgangspunten zijn de verschillen klein, maar wij achten verdergaande aanpassing nodig om de Statenvertaling voor nieuwe generaties leesbaar te houden. Denk daarbij aan het verwijderen van de naamvallen die door de Spellingwet 1947 vervallen zijn.
We kijken waar we elkaar kunnen versterken en zoeken mogelijke samenwerking, indien nodig en gewenst.
De GBS is op de hoogte gebracht van de ontwikkeling van dit project door de NBG.
Dat kunt u het beste aan hen vragen.
Vertaalproces
Het project bestaat uit een stuurgroep, een begeleidingscommissie en een projectmedewerkersteam. De stuurgroep houdt overzicht over het project. De stuurgroep bestaat uit de initiatiefnemers en een vertegenwoordiging van het NBG-managementteam. De begeleidingscommissie, met leden afkomstig uit de reformatorische gezindte, gaat over de inhoud van het project. Zij stelt de methodische uitgangspunten vast en is
verantwoordelijk voor de aangebrachte wijzigingen. De projectmedewerkers verrichten het revisiewerk en zorgen dat de begeleidingscommissie beslissingen kan nemen.
De begeleidingscommissie van theologen en taalkundigen stelt de methodische uitgangspunten vast en is verantwoordelijk voor de aangebrachte wijzigingen. Het revisiewerk zelf wordt verricht door een team projectmedewerkers, dat wordt gefaciliteerd door het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap.
Door formuleringen, de stijl en de toon te behouden, en voorzichtig te zijn bij modernisering. Er wordt expliciet een klassiek register nagestreefd.
In de loop van de eeuwen is de tekst van de Statenvertaling steeds aangepast aan de op dat moment gangbare spelling en woordenschat. De belangrijkste revisie was die van 1886 door het NBG, toen bijvoorbeeld het verouderde woord ‘wyf’ werd veranderd in ‘vrouw’. Halverwege de twintigste eeuw (in 1946/1947) werd bijvoorbeeld ‘groote’ gewijzigd in ‘grote’. De Statenvertaling 2027 staat in deze traditie.
Het NBG is historisch gezien de belangrijkste uitgever van de Statenvertaling. De versie uit 1886, waar alle huidige versies van zijn afgeleid, kwam tot stand dankzij het NBG. Bovendien heeft het NBG veel ervaring en de infrastructuur die nodig is voor zo’n belangrijke vertaling, waardoor het project snel van start kan.
In de laatste decennia werden lezers van de Statenvertaling voldoende bediend door uitgeverij Jongbloed en de GBS. Deze situatie is nu gewijzigd. Het NBG wil de Bijbel beschikbaar en leesbaar houden voor alle mensen in het Nederlandse taalgebied en voelt zich ook geroepen om vragen rond de leesbaarheid van de Statenvertaling in de gereformeerde gezindte serieus te nemen. Het NBG vindt het belangrijk dat deze Bijbelvertaling, die door zoveel mensen in het Nederlandse taalgebied gewaardeerd wordt, gelezen kan blijven worden. Het NBG speelt in dit project een faciliterende rol vanuit haar beschikbare ervaring en infrastructuur.
Ja. Er wordt methodologische terughoudend vertaald. De theologische en historische lijn van de Statenvertaling blijft doorslaggevend. De begeleidingscommissie uit de gereformeerde gezindte stelt de methode en het resultaat vast.
De Statenvertaling 2027 is een revisie van de Nederlandse Statenvertaling. De tekst van de Statenvertaling uit 1637/1657 is het principiële uitgangspunt. Door daarbij uit zorgvuldigheid de grondteksten te raadplegen, behoudt men de aansluiting bij de Hebreeuwse en Griekse grondteksten zoals die bij de originele editie bekend waren.
Verschillende kerken worden nadrukkelijk gevraagd om betrokken te zijn, bijvoorbeeld via de begeleidingscommissie.
Relatie tot andere vertalingen
De Statenvertaling 2027 is een heel eigen project. Deze nieuwe versie is bedoeld voor wie de Statenvertaling-taal moeilijk vindt, maar wel aan de Statenvertaling gehecht is. De tekst blijft trouw aan de vertaalkeuzes van de Statenvertaling.
Nee, want de Statenvertaling 2027 is een actualisering van de bestaande tekst. De oorspronkelijke vertaalkeuzes blijven leidend.
Statenvertaling 2027 blijft dicht bij de vertaalkeuzes van de Statenvertaling zelf. Er wordt niet opnieuw vertaald, maar de bestaande vertaling wordt waar nodig taalkundig gemoderniseerd. De aanpak is gefaseerd, terughoudend en systematisch, onder begeleiding van een begeleidingscommissie die breed uit de gereformeerde gezindte is samengesteld.
De Statenvertaling 2027 is een actualisering van de bestaande Statenvertalingtekst. De oorspronkelijke vertaalkeuzes blijven leidend. De Herziene Statenvertaling verschilt op meer plaatsen van de oorspronkelijke Statenvertalingtekst dan de Statenvertaling 2027.
Ja. De Statenvertaling 2027 biedt een alternatief voor wie gehecht is aan de Statenvertaling, maar moeite heeft met het verouderde taalgebruik. Het project probeert de balans te vinden tussen behoud van het oorspronkelijke karakter en begrijpelijkheid voor hedendaagse lezers.
Project en achtergrond
Nee, het is een aanvullende editie, bedoeld voor wie de Statenvertaling moeilijk begrijpt maar wel aan deze vertaling gehecht is. Het is de bedoeling dat de Statenvertaling 2027 naast of in plaats van de huidige Statenvertaling gelezen kan worden.
Het jaar 2027 is gekozen als streefjaar. Het geeft voldoende ruimte om de editie zorgvuldig en in overleg met diverse betrokkenen te ontwikkelen, te toetsen en af te ronden.
De oude blijft beschikbaar en kan dus ook altijd gelezen worden. De Statenvertaling 2027 is een alternatief dat beter leesbaar is en tegelijk inhoudelijk trouw blijft.
Begeleiding en verantwoording
Een begeleidingscommissie uit de gereformeerde gezindte. Deze commissie stelt de methodische uitgangspunten en het resultaat vast.
Alle wijzigingen worden historisch en theologisch verantwoord. De brontekst en de interpretatie van de Statenvertalers blijven leidend.
De kanttekeningen worden vooralsnog niet herzien. Wel worden de kanttekeningen intensief betrokken bij het revisieproces.
Doelgroep en gebruik
Voor Bijbellezers die de Statenvertaling inhoudelijk waarderen, maar moeite hebben met het verouderde taalgebruik. Denk bijvoorbeeld aan jongeren, nieuwe Bijbellezers en mensen in het onderwijs.
Dat is aan de kerkelijke gemeente zelf. De Statenvertaling 2027 wordt met grote zorg ontwikkeld en is bedoeld voor persoonlijk gebruik, catechese, onderwijs én, wat ons betreft, liturgisch gebruik
Naast. De oorspronkelijke Statenvertaling blijft gewoon beschikbaar. Statenvertaling 2027 is bedoeld als begrijpelijker alternatief, niet als vervanging.
Methodologie
Er wordt zorgvuldig omgegaan met de stijl, toon en structuur van de Statenvertaling. Vertrouwde formuleringen en theologische termen worden zoveel mogelijk behouden, tenzij ze echt onbegrijpelijk zijn geworden.
Ja. Er is gekozen voor een gefaseerde aanpak: van lichte aanpassingen (zoals spelling en interpunctie) tot eventueel zinsstructuurhervorming. Alleen als de begeleidingscommissie het verantwoord acht, worden diepgaandere wijzigingen doorgevoerd.
Via een vastgesteld methodologisch kader. Woorden worden aangepast als ze verouderd, onbekend of misleidend zijn geworden. Ook zinsstructuren worden aangepast als ze de begrijpelijkheid in de weg staan, altijd met behoud van betekenis en stijl.
De proefteksten zijn ontstaan in een samenwerking tussen de initiatiefnemers en het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap. Ze dienden aanvankelijk als proef om te zien welke stappen we zouden kunnen en moeten zetten om te komen tot het gewenste resultaat, en om te zien of het methodisch kader functioneerde zoals de stuurgroep dat wilde. Omdat we in grote transparantie willen werken, laten we nu alle drie de stadia van aanpassingen zien. Het is in de komende maanden aan de begeleidingscommissie om precies af te kaderen welke stappen wel en niet genomen gaan worden in de aanpassing van de tekst. De proefteksten hebben dus een voorlopig karakter, maar kunnen goed dienen om de noodzaak van het project te illustreren.
Publicatie en planning
Dat is nog niet bekend. De verwachting is dat een eerste versie uiterlijk in 2027 beschikbaar komt.
Afgeronde Bijbelboeken worden gepubliceerd op deze website. De begeleidingscommissie, die de gereformeerde gezindte representeert, is verantwoordelijk voor de inhoudelijke besluitvorming en stelt de tekst vast. Naast de begeleidingscommissie is er gedurende het proces een groep meelezers actief.
De Statenvertaling 2027 zal in ieder geval beschikbaar komen via online kanalen, zoals websites en apps. Daarnaast zullen er gedrukte versies verschijnen.